Skrawki podróży. Dookoła świata po kaszubskich bezdrożach
Skrawki podróży. Dookoła świata po kaszubskich bezdrożach
Joanna Lewicka   

kaszuby10Jest takie miejsce, gdzie wędrują wydmy, konie chodzą w butach, gdzie można znaleźć najdłuższą deskę świata, a koncerty odbywają się na dachu pewnego pensjonatu. Nie trzeba wyprawy dookoła świata, żeby zwiedzić  Stonehenge, Disneyland, Amerykę i Palestynę. Nie chodzi wcale o przestrzeń wyobraźni, lecz o niepowtarzalną krainę – Kaszuby.

kaszuby7Pierwszym skojarzeniem, które przychodzi na myśl gdy mowa o Kaszubach są mozaiki gęstych borów, pól, łąk i jezior, urocze doliny rzeczne, leśne dukty i cisza. Perłą regionu jest Pojezierze Kaszubskie znane jako Szwajcaria Kaszubska. Nazwa nawiązuje do górzystego terenu tej części krainy z niezliczonymi oczkami wodnymi, głębokimi dolinami oraz pozostałościami dawnych puszcz. Mieszkańcy wierzyli, że dzikie leśne ostępy zamieszkiwały złośliwe Krośnięta (krasnoludki), purtki (diabły) i stolemy – łagodne kaszubskie wielkoludy. Wśród tutejszych diabłów szczególną rolę odgrywał Smantek (Smętek) – duch krainy. Dowodem obecności tych sił są wielkie głazy narzutowe, z których prawie każdy ma własną legendę. Na ślady legendarnych stworów wciąż możemy się natknąć wybierając się na wycieczkę rowerową Trasą Kaszubskich Diabłów, która rozpoczyna się na Wyspie Łabędziej w Gaju Świętopełka nad Jeziorem Klasztornym w Kartuzach, i prowadzi m.in. przez Staniszewo, gdzie odbywały się sabaty czarownic, Diabelski Kamień, Grzybno, czy nawiedzone grodzisko pod Borzestowem. Dwudniowa wyprawa śladami kaszubskich Diôchłów (red. Diabłów) i Stolemów kończy się nad jeziorem klasztornym, w Kartuzach.

Kajakiem i na nartach

Mnogość jezior zwabia tu żeglarzy i kajakarzy, którzy upodobali sobie zwłaszcza Pętlę Raduńską, czyli 14 połączonych ze sobą jezior, które wraz z rzeką Radunią i strumieniami tworzą ciąg wodny w kształcie koła. Przez 10 z nich prowadzi urokliwy szlak kajakowy, jeden z najpiękniejszych w Polsce. Szczególnie atrakcyjnym miejscem jest Jar Raduni w okolicach Babiego Dołu, przełomowa dolina rzeki o prawdziwie górskim charakterze. Jeziora w Pętli Raduńskiej są każdego roku specjalnie zarybiane z myślą o wędkarzach. Szwajcaria Kaszubska to także piękne kompleksy leśne oraz polodowcowe wzgórza zwane Wzgórzami Szymbarskimi. Zimą pomiędzy wsiami Wieżyca i Krzeszna działają wyciągi narciarskie. Jedną z nowych propozycji na Kaszubach jest Nordic Walking. Stowarzyszenie Turystyczne Kaszuby wytyczyło i oznakowało trasy o zróżnicowanej długości i poziomie trudności. W ośmiu miejscach ustawiono tablice pokazujące przebieg tras, ich długość, poziom trudności i czas przejścia. Dla każdej trasy przygotowano wykresy hipsometryczne – krzywe, wskazujące na różnice wysokości do pokonania na konkretnej trasie. Łącznie na terenie Pojezierza Kaszubskiego powstało już 190 kilometrów tych szlaków.

kaszuby3kaszuby5kaszuby8kaszuby6

Widma przeszłości

Na Kaszubach – na pograniczu kultur, narodów i religii pamięć o przeszłości ma szczególne znaczenie. Obraz sielskich kaszubskich krajobrazów dopełniają takie miejsca jak Dom Sybiraka – oryginalny świadek bolesnej, tragicznej historii. Obiekt został zbudowany 240 lat temu przez polskich zesłańców na Syberii. Budowla przebyła trasę 8100 km ze wsi Zapleskino do Szymbarku. Jego podróż trwała 3 miesiące. Jest to jedyna tego typu budowla w całej Europie, podobne zagrody znajdują się tylko w okolicach Irkucka na Syberii. Przygotowana z pietyzmem rekonstrukcja obozowych warunków sowieckiego łagru robi niesamowite wrażenie nawet na młodych ludziach. W Szymbarku, tuż nieopodal Domu Sybiraka stoi lokomotywa z doczepionymi wagonami – Pociąg Donikąd. Kolejny świadek jednego z rozdziałów sybirskiej epopei, symbol wojennych losów Polaków.

Innym miejscem, z którego słynie Szymbark jest przewrotna budowla –  Dom do Góry Nogami. Drewniany dom naturalnych rozmiarów, do którego wchodzi się przez okno na dachu, a jego fundamenty pełnią rolę dachu. Trasa wiedzie wzdłuż sufitu. Wnętrze urządzone jest w stylu socrealizmu. Znajdziemy tu zarówno kredens z kryształami, pokój telewizyjny i toaletę rodem z lat 70’. Podczas zwiedzania nie trudno o zawrót głowy. Paradoksalna wycieczka ma nie tylko bawić, ale przypominać o czasach PRL-u, gdy wszystko zdawało się być postawione na głowie.

kaszuby11
W tym domu w Szymbarku wszystko staje na głowie!
W kamiennym kręgu

Natura obdarzyła Kaszuby pięknem, historia tajemnicami. W Odrach, na granicy Kaszub i Kociewia znajduje się jedno z najbardziej magicznych miejsc na Pomorzu – megalityczne kręgi. 12 kręgów ułożonych z ciosanych głazów, groby kurhanowe oraz tajemniczy lej o głębokości 6 metrów ukryte w sosnowym borze przyciągają nie tylko turystów ale również radiestetów i ufologów z całej Europy. Wokół  tego niezwykłego miejsca narosło tyle samo legend, co naukowych teorii. Pozostałości kultury Gotów, prehistoryczne obserwatorium astronomiczne, miejsca kultu, czy - jak twierdzi Erich von Däniken – pozostałości po lądowiskach kosmitów sprzed wielu tysięcy lat? Wciąż nie udaje się jednoznacznie dowieść kto i kiedy stworzył budowlę. Podobne miejsca znajdują się w Węsiorach nad jeziorem Długim i w Leśnie niedaleko Brus. Gigantyczna nekropolia w Leśnie jest największym w tej części Europy skupiskiem tajemniczych kamiennych kręgów. Tu również każdego roku przyjeżdżają ekipy archeologów i historyków, z nadzieją rozwikłania zagadki megalitów. Według radiestetów i bioenergoterapeutów kamienne kręgi wydzielają silne strumienie energii. W pobliskim Piasznie, na wzgórzu, w pobliżu którego przedsiębiorczy gospodarz Klemens Leman odkrył pozostałości megalitycznych kręgów powstała drewniana „wieża wspaniałych widoków i dalekich perspektyw”. U stóp wieży odbywają się artystyczne plenery, tradycyjne obrzędy sobótkowe, a nawet Zlot Fanów Monty Pythona. Dodatkową atrakcją jest lipcowy Zlot Czarownic na Górze Lemana.

kaszuby4
Co krok można odpocząć w sielskiej atmosferze
Spacer między falami

Starsi mieszkańcy Półwyspu Helskiego opowiadają o czasach, kiedy przez zatokę Pucką chodzili na skróty do Gdyni. W miejscowych legendach można znaleźć opowieści o misjonarzach, którzy przychodzili po wodzie do miejscowości położonych na półwyspie helskim wywierając ogromne wrażenie na mieszkańcach. Ten niemal Mojżeszowy wyczyn od 2002 roku praktykują śmiałkowie niezwykłego „Marszu Śledzia”. Śmiałkowie wyruszają z Kuźnicy i po 6 godzinnej wędrówce wśród fal docierają do Rewy. Dziesięciokilometrowy marsz przez wodę w przeważającej części polega na brodzeniu przez płyciznę Mewiej Rewy, zwanej przez Kaszubów Szpyrkiem. Od strony Rewy jego fragment lądowy liczy ok. 1 km, pozostała część to podwodny wał mierzei, która ciągnie się w niemal prostej linii do położonej na Półwyspie Helskim Kuźnicy. Po etapie wodnej wędrówki przychodzi czas na prawdziwe wyzwanie – przeprawę przez kilkusetmetrowy przesmyk zwany przez miejscowych Depką. Pokrzepieni specjalnie przyrządzonym śledziem oraz marynarskim trunkiem, uczestnicy pokonują głębinę ciągnięci na linie za kutrem rybackim lub na pokładach łodzi.  W edycjach extreme organizowanych jesienią, zimą i wiosną odcinek pokonywany jest wpław.

kaszuby1
Kultura kaszubska od stuleci nie straciła swego charakteru
Przysmaki i używki

Błądząc po kaszubskich bezdrożach trudno nie wspomnieć o najsłynniejszej okolicznej używce. Zgodnie z miejscowymi informacjami do niedawna na Kaszubach mało kto palił papierosy, tabakę wciągał niemal każdy. Tradycyjnie rytuał zażywania tabaki przebiegał w ściśle określony sposób – najważniejsza osoba w towarzystwie zażywała jako pierwsza, po czym częstowała sąsiada, ten po zażyciu podawał tabakierę następnemu. Tabakiera pełniła w ten sposób rolę „fajki pokoju”. Najbardziej charakterystycznym w okolicach rodzajem tabakiery jest rożek. Z rożka tabakę sypie się do zagłębienia w nadgarstku. Najczęściej wykonywano rożki z formowanego na gorąco krowiego rogu. Dla bogatszych były rożki metalowe czy nawet bursztynowe, nieraz o wymyślnej formie (w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach możemy np. obejrzeć bursztynową tabakierę w kształcie buta z wysoką cholewą). W Sierakowicach, Gnieżdżewie, Głodnicy czy Brodnicy Dolnej do dziś znajdują się warsztaty rogarskie, gdzie powstają oryginalne tabakiery z rogów bydlęcych. Natomiast w Chmielnie odbywają się Mistrzostwa Polski w Zażywaniu Tabaki. Jak zapewniają organizatorzy, mistrzem może zostać każdy, byleby miał ukończone 18 lat, był posiadaczem nosa, tabaki i tabakiery oraz wiedział, jaki z nich zrobić użytek. Wygrywa ten, kto najdłużej powstrzyma się od kichania, a przy okazji zabawi publiczność ciekawymi opowiastkami.

Maj na Kaszubach to miesiąc dla wędkarzy. Od 20 lat w Pucku odbywają się niezwykłe zawody wędkarskie połączone z festynem ludowym przedstawiającym kulturę i tradycje Kaszub. Słynna Belonada trwa dwa dni, podczas których w miejscowych smażalniach i restauracjach można smakować chudego mięsa tej sezonowej ryby, podobno wieczorami ich zielonkawe ości świecą delikatnym światłem…

ekologia1Na słonecznych stokach kaszubskich wzgórz, w otoczeniu jezior i lasów rośnie afrodyzjak, którego słodki i aromatyczny smak przyciąga największe rzesze turystów. Kaszëbskô Malëna, czyli kaszubska truskawka już od 1971 roku obchodzi swoje święto na Złotej Górze, w pierwszą niedzielę lipca. Truskawkowe żniwa są największą imprezą plenerową na Kaszubach. Podczas festynu wystawiają się producenci truskawek, którzy sprzedają zarówno owoce, jak i  przetwory – np. słynny mus truskawkowy znany jako „Kremowe Malënë”. Tłem muzycznym są koncerty znanych zespołów. Podczas degustacji można podziwiać okoliczne widoki. Ze wzgórza Złotej Góry rozciąga się widok na południową część Jeziora Wielkie Brodno, wieś Brodnicę Dolną oraz Wzgórza Szymbarskie. To jeden z najbardziej urokliwych zakątków krainy. Gwoździem programu pozostają jednak truskawki i to nie tylko pod jadalną postacią. Kramy z soczystymi owocami na stoku Złotej Góry przyciągają każdego roku przeszło 40 tys. osób. Jednego dnia sprzedaje się tu około 2 ton truskawek. Tajemnicą wyjątkowego smaku owoców jest podobno specyficzny mikroklimat Pojezierza Kaszubskiego, szczególnie występujące tu latem dobowe wahania temperatury – chłodne noce i upalne dni.

kaszuby2
W Noc Kupały płoną ogniska i wszyscy szukają kwiatu paproci

Pisząc o Kaszubach miejsca zawsze brakuje. Trudno zawrzeć w krótkim artykule tę niezwykłą różnorodność. Podróż po tym wielobarwnym, niezwykłym regionie przypomina zabawę kalejdoskopem – wraz z każdym ruchem pojawia się nowa mozaika. Zgodnie z Kaszubskim wierzeniem Bóg stworzył Kaszuby na końcu, wysypując ze swojego worka okruchy wszystkich dekoracji świata i tak powstała kraina piękniejsza od wszystkich innych, tak piękna, że aniołowie z zazdrością kiwali głowami nad jej urokiem…